Wordt de rode beuk een randgeval?

Over inheems, uitheems, oorspronkelijk, gekweekt, exoot

Dendroloog

Is een laan een weg met aan beide zijden bomen? Statenlaan? Hannie Schaftlaan? Mary Zeldenrustlaan? En is dat aan beide zijden dan dezelfde boomsoort? Het idee om langs een weg aan beide zijden bomen te planten is natuurlijk mensenwerk. Volgens een bomendeskundige, met wie ik onlangs in contact kwam, hebben we veel eikenlanen aan Napoleon te danken. Hij had aanplant bevolen zodat zijn soldaten op zomerse dagen in de schaduw van de bomen konden marcheren. Door schade, denk aan de eikenprocessierups, en schande wijs geworden, zijn we tegenwoordig terughoudend met het aanplanten van lanen. Eigenlijk ook met het aanplanten van een lange rij bomen van dezelfde soort, hoe mooi zo’n rij beuken bijvoorbeeld ook kan zijn. Een rij met verschillende boomsoorten is sterker dan een rij met dezelfde boomsoort. Alle ziekmakers kunnen in zo’n gelijksoortige rij lekker makkelijk van boom tot boom gaan. Variatie is daarom nu het uitgangspunt. Overigens ook van belang voor de biodiversiteit.

Via de zieke kastanjebomen in de Mary Zeldenrustlaan kwam ons gesprek op de verschillende ziekten die ons bomenbestand treffen. Naast kastanjebomen en iepen wees de bomendeskundige me ook op de zieke essen. We betalen tol voor het wereldwijd sjouwen met goederen. Met de Aziatische tegels, die mensen de voorbije jaren in hun tuin gelegd hebben, kwam (in het verpakkingshout) de ‘oost-aziatische boktor’ mee. Zo’n ‘vreemdeling’ heet een exoot. Heeft hij in zijn nieuwe woongebied geen vijanden, dan kan hij zich explosief vermeerderen. Dat kost onze essen de kop. ‘Dat hoeft niet,’ zegt de dendroloog, ’we kunnen onze essen zo kweken dat ze bestand zijn tegen aanvallen van een exoot. Er zijn landen waar de essen afweerstoffen hebben aangemaakt waarmee ze hun belagers op afstand houden.’ Is zo’n gekweekte es dan nog een inheemse soort of is het een cultivar? Ik liet mijn verdediging van inheemse soorten enigszins zakken.

Statenlaan

Klimaatverandering

 

 

De bomendeskundige rook zijn kans. ‘Weet jij wat de invloed van de klimaatverandering op ons bomenbestand lijkt te worden? De rode beuk bijvoorbeeld dreigt een randgeval te worden. Binnenkort is ons klimaat niet meer echt geschikt voor deze ‘inheemse boom.’ Eerlijk, ik schrok behoorlijk. We hebben net twee prachtige, rode beuken geplant en die op de lijst van beschermde bomen gezet.

Hij keek me uitdagend aan: ‘Kun je de rode beuk straks nog inheems noemen?’

De leefomstandigheden voor onze flora en fauna zijn aan het veranderen. Grenzen verschuiven. Exoten komen hier met hulp van mensen terecht. Migrerende soorten echter komen hier op eigen kracht. Vroeger voelden ze zich thuis in Frankrijk, maar inmiddels ook in Nederland. Ik besef dat je niet blind aan het inzetten van inheemse soorten kunt blijven hangen, maar benadruk het belang van oorspronkelijk genetisch materiaal. Juist dat vind je in inheemse soorten. ‘Jij haalt je antistoffen bij het kweken toch ook uit het genetisch materiaal van oorspronkelijke soorten!’ Als we onze inheemse soorten laten verloederen, verdwijnt onze biologische diversiteit en dus krijg je genetische verarming. We moeten die verarming juist tegengaan. We moeten versterken wat we hebben en misschien zelfs bepaalde soorten opnieuw introduceren die hier vroeger autochtoon waren. Maar wat als ‘inheems’ eigenlijk niet meer is wat het zegt te zijn? Is het mogelijk dat ik de cultivars ga omarmen? Ons gesprek blijft koorddansen. De dendroloog zet nog een tandje bij.

MaryZeldenrustlaan

Kweekproducten

Een lindeboom is een super boom, een kampioen, als het om natuurwaarde, om biodiversiteit gaat. Voor veel mensen heeft hij echter een nadeel dat ik hier niet hoef te benoemen. Dat nadeel maakt de lindeboom soms minder geschikt als straatboom bij parkeervakken. ‘Kweek dan een lindeboom die dat nadeel niet heeft.’ Dat hebben ze dan ook gedaan, maar is zo’n cultivar dan nog inheems? Is zijn natuurwaarde, zijn biodiversiteitswaarde dan nog net zo hoog? ‘Dat is moeilijk te meten.’ Zo’n cultivar komt in ieder geval niet op de lijst van officieel erkende autochtone soorten.

Is ingrijpen, manipuleren, dan wel geoorloofd om een ziekte te bestrijden maar niet om ervaren overlast uit een boom te kweken?

Gelukkig voor mij loopt ons gesprek toch goed af als de dendroloog ook absoluut geen fan blijkt te zijn van de kleine bol- en zuilvormig gekweekte boompjes die keurig in het straatbeeld passen. Ze gaan ook niet langer dan pakweg 20 jaar mee. Hoe ver ben je dan van de plastic straatboom af?

Foto’s: Tienes de Jong