Luxe appartementen

Over soortbescherming, grillige natuur en gierzwaluwen

Maalderij

Maalderij Hij zat in zijn kantoor en keek gespannen naar zijn computerscherm. Ik overviel hem duidelijk toen ik onaangekondigd binnenstapte en ook figuurlijk ‘met de deur in huis viel’ door direct naar zijn gierzwaluwkasten te vragen. ‘Joh, die hangen allang.’

Natuurlijk, anders had hij een seizoen gemist. Zelf heb ik de eerste gierzwaluwen op 1 mei door de lucht zien scheren. Meestal kun je ze rond 30 april verwachten daarom werd de gierzwaluw voorheen ook wel Koninginnedagvogel genoemd. Koningsdag valt te vroeg om er nu de Koningsdagvogel van te maken.

Het plan is er al heel lang. Felix weet dat op zeker moment de oude maalderij ’t Stoom (1892) verbouwd gaat worden om dit bijzondere erfgoed (uit zijn familie) te behouden. Beter gezegd ‘te redden’ want het gebouw heeft in de voorbije jaren heel wat geleden. Hij weet ook dat de bouwactiviteiten de gierzwaluwen, die jaarlijks in de maalderij broeden, in gevaar zouden kunnen brengen.

Als vogels elke winter naar tropisch Afrika (Mali, Zaïre) vliegen om vervolgens in het voorjaar weer naar ‘jouw’ maalderij terug te keren om te broeden, dan heb je een band met deze vogels. Het zijn jouw gierzwaluwen. Geen wonder dus dat Felix kasten tegen zijn woonhuis wilde hangen. Gierzwaluwen zijn trouwe vogels, trouw aan hun ‘huis’, maar ook trouw aan elkaar. Man en vrouw gierzwaluw komen afzonderlijk uit Mali over woestijn, zee en land gevlogen. Ze ontmoeten elkaar pas weer op de nestlocatie. Wie het eerst arriveert, gaat geduldig zitten wachten. Als na enige tijd de partner niet komt opdagen, gaat de overgebleven vogel op zoek naar een nieuwe partner. Ook een gierzwaluw vindt dat het broedseizoen niet verloren mag gaan.

Grillige natuurgierzwaluw

Je kunt proberen de natuur in goede banen te leiden maar je kunt niet iets afdwingen. Soortenbeschermers weten dat. Van alle zwaluwentillen die er bijvoorbeeld in Nederland geplaatst zijn, is maar een beperkt aantal ‘in gebruik’. Toch zou je zeggen dat het ideale broed- en rustplekken zijn. Je kunt mooie nestkasten hangen of neststenen in muren metselen, maar dat wil niet zeggen dat zo’n gespreid bedje ook gebruikt gaat worden. Dat weten we uit ervaring. De 29 gierzwaluwkasten die we in 2008 bij het gemeentehuis in Rijen gehangen hebben, hangen daar nog steeds ‘ongebruikt’. Bij een soort als de gierzwaluw heb je dan nog de mogelijkheid om ze met geluid te lokken, maar ook dat werkt niet altijd. Soms wordt het gespreide bedje dan maar ingenomen door mezen, mussen of spreeuwen en dat is ook prima.

Veel beter is het natuurlijk om bestaande nestplekken van gierzwaluwen, veelal in wat oudere gebouwen, te beschermen. Sloop niet te gauw een oud gebouw!

Koloniebroeder

gierzwaluwkasten

Gierzwaluwen zijn luchtacrobaten. Ze zijn gespecialiseerd in het vangen van insecten in de volle vlucht. Ze kunnen zelfs al vliegend slapen. In het broedseizoen slapen ze echter in hun nesten. Daar paren ze ook. Ze hokken graag bij elkaar. Het zijn echte koloniebroeders. Bij Jan, onze gierzwaluwspecialist, broeden inmiddels acht paartjes en een negende paartje heeft ook een plekje gevonden. Na een week of zes laat een jonge gierzwaluw zich uit het nest vallen en begint zo aan zijn eerste grote vlucht. Dat kan best een vlucht zijn die drie jaren onafgebroken duurt. Van ‘gezenderde’ gierzwaluwen weten we, dat ze dan bijna 300.000 kilometer per jaar vliegen.

‘Ik heb voor de kasten redcederwood gebruikt en heb ze precies gemaakt zoals me is geïnstrueerd,’ zegt Felix. Het zijn luxe appartementen! Op de foto valt me op dat de vlieggaten allemaal verschillende vormen hebben. Ik moet toch nog eens vragen wat daarvan de functie is.

Kijk op een mooie zomeravond naar boven en luister of u een ‘gierend geluid’ hoort. Een groepje als messen door de lucht scherende gierzwaluwen is een prachtig gezicht.

Foto’s: Will van Riel