Boommonument

Zwarte Moerbei Vollenhove

Over witte en zwarte moerbeibomen

Mollebos

Zwarte Moerbei Gilze

In mijn herinnering was het Mollebos in de jaren 50 een met gaas afgezette wildernis. Achter de villa, aan de zijde van wat toen de Ridderstraat was, stond het koetshuis. Ik meen zeker te weten dat naast dat koetshuis een moerbeiboom stond. Voor mij toen een heel vreemde boom met bramen, nee, eerder frambozen, als vruchten die in vette klodders op de stenen uiteenspatten. Ik geloof niet ooit de vruchten geproefd te hebben. Nergens anders zag ik zo’n boom. Toch stond er toen nog één, amper 50 meter verderop, verstopt achter huizen, in het ‘arboretum’ van wijlen dokter Hoeks. Die moerbeiboom staat er nu nog en is het kroonjuweel van d’n boerenhof. ‘De zwarte moerbei (Morus Nigra) hiervan is alles te gebruiken. Dat u de vruchtjes niet in de winkel ziet, heeft als reden dat ze te kwetsbaar zijn om te vervoeren.’ Zo begint de toelichting in de informatieklapper die vrijwilligers van de hof hebben samengesteld.

Morus Nigra

Als je een zwarte (nigra) moerbei hebt, dan heb je vast ook wel een witte (alba) moerbeiboom. Dat klopt. De moerbeifamilie is groter dan u denkt, ook de vijg behoort er toe.
Moerbei betekent ‘late bes’. De zwarte moerbei komt niet alleen laat in blad maar draagt ook pas laat in het jaar vruchten. Als die vruchten rijp worden, verkleuren ze van rood naar zwart, vandaar dat ‘nigra’. Vogels zijn wild op de vruchten maar insecten pruimen ze niet.

Tegenwoordig kunnen wij niet goed meer uit de voeten met moerbeivruchten, toch werd de moerbeiboom al in de tijd van Karel de Grote (u weet wel: in 800 tot keizer gekroond) speciaal voor die vruchten gekweekt. Voor ons zijn de vruchten veel te zacht en daardoor ook slecht te verhandelen. Als ik de kans krijg, moet ik ze toch eens proeven.Zwarte Moerbei Gilze 2
Overigens zijn we inmiddels zo goed in het kweken van gewenste boomsoorten, dat er vast al door iemand een moerbeiboom in elkaar is geknutseld met frisse, goed houdbare vruchten.

Vollenhove

Volgens de site van de bomenstichting wordt de morus nigra maar zo’n 6 meter hoog. De witte moerbei haalt wel 17 meter. Voor de nigra in d’n boerenhof klopt die hoogtemaat wel zo’n beetje.

De oudste zwarte moerbeiboom die ik ken, staat in Vollenhove, ‘n schattig plaatsje in de kop van Overijsel. Het lag ooit aan de toenmalige Zuiderzee. Deze boom moet ergens tussen 1750 en 1800 geplant zijn. Hij is volledig scheefgezakt en wordt door een constructie, die veel weg heeft van een korset, overeind gehouden, maar is verder nog in goede conditie.
Overbodig om te melden dat de Morus nigra van d’n Boerenhof op de lijst van monumentale bomen staat. Deze pakweg 100-jarige boom is helaas al jaren niet meer in goeden doen.
De bomenman bij de gemeente liet me weten dat in 2003 drie alba’s bij de hoek Marga Klomplaan/Mary Zeldenrustlaan geplant zijn. En nog onlangs, in 2013, is er een bijzondere alba geplant in het kruidentuintje bij het Mathilde Wibautplein. ‘Bijzonder’ omdat het een dakboom is die geen vrucht draagt.

Ik stel voor dat we op een geschikte plek, ik denk spontaan aan het Anna Frankplein in Rijen, een moerbeiboom aanplanten als beschermde boom. Hij kan daar een spannende dialoog aangaan met het gewenste kunstwerk en geflankeerd worden door een andere beschermde boom. Dat zou een kastanje moeten zijn, maar dan wel een die resistent is tegen de bloedingsziekte. De nieuwe moerbeiboom moet wel de ruimte krijgen om op markante wijze een beetje scheef te zakken.

Foto’s en tekst: Will van Riel