Blijven leven in de Veenstraat

veenstraat

Over monumentale bomen en laanbomen

(Deze column stond 26 september in het Weekblad maar niet eerder op de NLGR-site.)

Topbomen

eik Doornenburg

Fietsend kwam ik onlangs bij het gelijknamige kasteel bij de duizendjarige eik van Doornenburg terecht. De gemeente zegt dat het de oudste eik van Nederland is. Daar mag je aan twijfelen, maar de leeftijd van deze monumentale boom komt toch zeker in de buurt van de 500 tot 600 jaren. De boom is helemaal hol. Een ijzeren hekwerk beschermt de holle ruimte. De gesteltakken die op het restdeel van de stam staan, zijn ook grotendeels hol. Ik schat de omtrek op zeker 7 meter. De boom heeft het hele bos om zich heen zien verdwijnen, heeft het kasteel in puin zien liggen en gezien dat het weer herbouwd werd. De eik heeft het geluk gehad, dat hij in de voorbijtrekkende eeuwen zoveel respect afdwong dat hij mocht blijven leven.
De Bomenstichting heeft een lijst met de topbomen van Nederland samengesteld, zo’n 10-tal per provincie. Tot de top van Brabant behoren de gebodenlinde van Hilvarenbeek en de Heilige eik van Den Hout en….. de Anneville-eik (troeteleik) van Ulvenhout. Toen in de jaren 80 de A58 werd aangelegd, werd deze boom het leven gegund. De vraag is of hij wederom ontzien wordt nu de A58 verbreed gaat worden. De Anneville-eik is zo’n beetje het symbool geworden van ‘mogen leven’. Wordt het leven je gegund, of sterf je op de tekentafel van kosten, baten en rechtlijnigheid? Duldt de mens dat de natuur hem soms voor de voeten loopt?

Verkeersveiligheid

Volgens de een roept jan en alleman om het kappen van bomen langs wegen om het aantal verkeersongelukken terug te brengen. Volgens de ander dreigen duizenden laanbomen langs bestaande provinciale wegen te worden gekapt omdat mensen het verdommen zich aan de snelheidsregels te houden. De controverse mogen we op het conto van de minister schrijven. Zij deed een ongenuanceerde uitspraak om deze daarna pas als volgt zorgvuldiger te formuleren: ‘Onvoorzichtig rijgedrag is de voornaamste oorzaak van ongelukken op de provinciale wegen, maar dat neemt niet weg dat we als overheid er alles aan willen doen om deze wegen veiliger te maken. Een enkele keer moet een boom wijken, maar dat is een uitzondering.
Natuurlijk plant je bij de aanleg van een nieuwe weg de bomen niet op de rand van het asfalt. Het gaat er echter om of je van de weggebruiker mag vragen dat hij op bestaande provinciale wegen zichzelf, een ander en de bomen langs de weg het leven gunt en er zijn rijgedrag voor wil aanpassen.

De rijkdom van laanbomen
Het zijn juist de bomen die de nadelige gevolgen van de autogebruiker verminderen doordat ze fijnstof opvangen, voor zuurstof en koelte zorgen, co² reduceren. Een oude boom, bijvoorbeeld van 150 jaar, is wat dit betreft even waardevol als 500 bomen van 10 jaar. Over de schoonheid van laanbomen wil ik het niet hebben, wel over de ecologische waarde. Zo’n rij bomen is een levensader voor vogels, kleine zoogdieren, insecten en vleermuizen. Een laan is hun woonplaats, hun voorraadkast, maar ook hun weg om van A naar B te gaan.

Veenstraat

Andere taal: laanbomen leveren geld op! Mensen willen niet in een kaal landschap wonen en gaan er zeker niet toerlezjoeren. Bomen, zeker ook laanbomen, bepalen voor een belangrijk deel het landschap en de uitstraling van een straat of plein. Zo bepalen o.a. de bomen aan de Veenstraat het karakter van Molenschot, ook al zijn het uitheemse Amerikaanse eiken. Ze zijn vitaal en toch zijn er een aantal gekapt, met toestemming van de gemeente. De veiligheid was in het geding. Bij wegwerkzaamheden waren de wortels van die bomen zodanig beschadigd dat ze onvoldoende verankerd waren in de bodem. Menselijk handelen is dus de oorzaak van deze kapitaalsvernietiging. De vraag is, gaat de gemeente, nee, gaat Molenschot haar markante laan het leven gunnen? En wat heeft Molenschot aan deze voorwaarde? Herplant van 5 bomen op gemeentegrond binnen een jaar!

Foto’s Frans Seelen en Will van Riel; (met dank aan de Bomenstichting)