Column Will van Riel

De Rijenbreuk 2

Geplaatst op: maandag 22 mei 2017


Over drie geologische noord-zuid-zones door Gilze en Rijen

Hoog Gilze

De ‘Relatieve Hoogtekaart’ (zie afbeelding) die voor me ligt, laat een brede streep geel en rood zien die van noord naar zuid loopt. ‘Op’ het gele deel van de rug ligt Rijen. Het hogere roodbruine deel is Gilze. Een kruisje laat zien waar de kerk van Gilze gesitueerd is. Links en rechts zie ik alle tinten blauw. Het bijna zwarte blauw ligt meters lager dan ‘hoog Gilze’.
Goed zichtbaar zijn de stroomdalen van de waterlopen, van de Donge, de Grote Lei, maar ook van de Gilzewouwerbeek. Drie nood-zuid-zones tekenen zich af. In het midden de naar het noorden aflopende zandrug bestaande uit  keien, grind, zand en klei, afgedekt met een laagje dekzand. Deze rug is de horst die omhoog geduwd is door de wegzakkende slenk aan de oostzijde van Rijenbreuk-west. De breuklijn wordt op diverse plaatsen ‘ingesneden’ door zijscheuren in de horst (de zandrug). Dit heeft als gevolg dat in bijvoorbeeld Rijen het grondwater op de ene plek richting het oosten stroomt (via zo’n insnijding) en honderd meter noordelijker op het plateau naar het westen afstroomt. Als daar bij een bodemverontreiniging geen rekening mee gehouden wordt, kan dat vervelende gevolgen hebben.
Rechts op de hoogtekaart ligt de Roerdalslenk met Rijens Broek, Hulten, het door Tilburg geannexeerde Wijkevoort en de (Gilsche) Vijfhuizenheide. En links de lager gelegen Kempische klei. Daar trekken de waterlopen zoals de Gilzewouwerbeek en de Molenschotse Goorloop verder westwaarts om uit te komen in het Markdal (Dal van Breda).

Mensen

Toen de eerste mensen door onze streken dwaalden, al jagend en voedsel verzamelend, hebben ze zeker de ideale positie van Gilze ontdekt. Mogelijk zeiden ze vrij snel hun nomadische bestaan vaarwel en gingen ze op die zandrug wonen. Ze hebben daarbij vast de voordelen het zwaarst laten wegen: droog wonen en in het lagere, natte gebied jagen, verzamelen en op den duur landbouw bedrijven. Vanaf dit moment is de mens begonnen met veranderingen in het landschap aan te brengen, laten we zeggen 150.000 jaar voor Christus. Feitelijk woont de mens hier dus nog niet zo lang. ‘Toch vinden er in deze korte periode op wereldschaal dramatische veranderingen plaats. Het tijdvak is te typeren als het interglaciaal waarin de mens de aarde overneemt. Bijna alle uithoeken van de wereld raken bewoond en de natuurlijke ecosystemen worden steeds verder teruggedrongen. Dat geldt zeker voor Nederland, waar in een paar duizend jaar tijd een volledige transformatie heeft plaatsgevonden van bos- en moerasecosystemen naar een volledig door mensenhanden ingericht landschap.’(3)

Op de fiets

Hoog is niet altijd droogIn de vorige column over de Rijenbreuk werd gewezen op de leemlagen in de bodem. Als zo’n leemlaag hoog ligt en bovendien nog een soort kom vormt, dan blijft ook daar het regenwater netjes ‘staan’. De Hoge Venen in de Belgische Ardennen zijn daar een bekend voorbeeld van.

Gilze en Rijen liggen beiden op de zandrug. Gilze als het oudste dorp, natuurlijk op het hoogste deel. De beste wadi van onze gemeente vind je dan ook in Gilze aan de Ridderstraat. Daar zakt het water zo snel weg, dat de wadi altijd droog staat.
Ook het vliegveld profiteert nog van de hogere ligging. De Duitsers spraken in de Tweede Wereldoorlog niet voor niets over de Fliegerhorst.
Het hoogteverschil tussen Gilze en Rijen is van noord naar zuid of andersom fietsend niet waarneembaar. Ik denk dat het toch al snel om meer dan 8 meter gaat.   
Wil je die zandrug wel fietsend ervaren, dan moet je in Tilburg beginnen en zo via de Tilburgsebaan naar Gilze fietsen. Als je dan een beetje moe de Lange Wagenstraat in rijdt, dan voel je het in je kuiten.
In het landschapsontwikkelingsplan van de gemeente Gilze en Rijen wordt gestreefd naar een optimale beleving van het landschap. O,a. voor de NLGR een uitdaging om dat waar te maken.

Bronnen: ‘De Mulder’ (1), SRE-milieudienst (2),  www.geologievannederland (3), ‘Grondboor & Hamer’ (4) en ‘Gilze en Rijen, van onderaf bekeken’ 2010 (5)

Keer terug